އުތީމު ދަރިކޮޅު

އުތީމު ދަރިކޮޅަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހަތަރުވަނައަށް ރަސްކަންކުރެއްވި ދަރިކޮޅެވެ. މި ދަރިކޮޅުގެ ކުރިން ރަސްކަން ކުރެއްވީ ހިލާލީ ދަރިކޮޅެވެ. އުތީމު ދަރިކޮޅުގެ ބާނީއަކީ ދިވެހި ޤައުމީ ބަޠަލު، އައްސުލްޠާނުލް ޣާޒީ މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނުލް އަޢުޡަމް ސިރީ ސަވާދީއްތަ މަހާރަދުންނެވެ. މިއީ މަޝްހޫރު ބޮޑު ތަކުރުފާނެވެ. އުތީމު މަހާރަދުންނެވެ.

އުތީމު ދަރިކޮޅަކީ ތާރީޚުގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެންމެ ޚިދުމަތްތެރި އަދި އެންމެ ޝަރަފުވެރި އެއް ދަރިކޮޅެވެ. މި ދަރިކޮޅަކީ ދިވެހިރާއްޖެއަށް ކުރިމަތިވި އެންމެ ނުރައްކާތެރި އަޅުވެތިކަމުން (ޕޯޗުގީޒުންގެ އަތްދަށުން) ދިވެހިރާއްޖެ މިނިވަންކޮށްދެއްވި ޤައުމީ ބަތަލުން ނިސްބަތްވާ ދަރިކޮޅެވެ.

މި ދަރިކޮޅުން ރަސްކަން ކުރެއްވި ގިނަ ބޭފުޅުންނަކީ ޤައުމަށް ވަރަށް އަގުހުރި ޚިދުމަތްތަކެއް ކޮށްދެއްވާފައިވާ ބޭފުޅުންނެވެ. މި ދަރިކޮޅުގެ ރަސްކަމާއެކު މި ޤައުމުގެ  ދިވެހި ޤައުމިއްޔަތު އަލުން ދިރުވައި އާލާ ކުރެއްވިއެވެ. ސިފައިން އުފައްދަވައި، ތާނައަކުރު ތާރަފުކުރައްވައި، އިސްލާމީ ތަޢުލީމު ދެއްވަން ފަށްޓަވައި، ދައުލަތުގެ ފައިސާ ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ޖައްސަވައި އިގުތިޞާދު ބިނާކުރައްވައި ދިފާޢީގޮތުން ހަރުދަނާ ފިޔަވަޅުތަކެއް އެޅުއްވިއެވެ.

ބޭރުގެ ދުޝްމަނުންގެ ކިބައިން ޤައުމު ސަލާކަތްކުރުމަށް މާލެވަށައި ބޮޑުފާރު ރާނައި ބުރުޒުތައް ބިނާކުރީ އުތީމު ދަރިކޮޅުގެ ރަސްކަމުގައެވެ. ހުކުރު މިސްކިތް މިހާރު ފެންނަހުރިގޮތަށް އިމާރާތްކޮށް ހުކުރު މިސްކިތުގެ މުންނާރު ބިނާކުރެއްވީ ވެސް އުތީމު ދަރިކޮޅުގެ ރަސްކަމުގައެވެ.

މި ދަރިކޮޅުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަން 8 ބޭފުޅުން ކުރެއްވިއެވެ. އެ ބޭފުޅުންނަކީ:-

1. އައްސުލްޠާނުލް ޣާޒީ މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނުލް އަޢުޡަމް ސިރީ ސަވާދީއްތަ މަހާރާދުން (1573-1585)

2. އައްސުލްޠާން އިބްރާހީމް ކަލާފާނު (ތިނަވަނަ) ސިރީ ސުއްދަ ސުވަރުދަ މަހާރަދުން (1585-1609)

3. އައްސުލްޠާނާ ކަޅު ކަމަނާފާނު (1609-1613) މި ކަމަނާއަށް ”ތުއްކަމަނާފާނު“ ވެސް ކިޔައެވެ.

4.އައްސުލްޠާން ޙުސައިން ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު (1613-1620)

5. އައްސުލްޠާނު މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީން (އެއްވަނަ) ސިރީ ސުންދުރަ ކައްތިރި ބަވަނަ މަހާރަދުން (1621-1648)

6. އައްސުލްޠާން އިބްރާހީމް އިސްކަންދަރު (އެއްވަނަ) ސިރީ ކުލަރަންމީބަ ކައްތިރި ބަވަނަ މަހާރަދުން (1648-1687)

7. އައްސުލްޠާން ކުޑަ މުޙައްމަދު ސިރީ މަނިރަންލޯކަ މަހާރަދުން (1687-1691) މި ރަސްގެފާނު މަޝްހޫރުވެފައި ވަނީ ”ކުޑަ މުޙައްމަދު ރަސްގެފާނުގެ ނަންފުޅުންނެވެ.)

8. އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު މުޙިޔިއްދީނުލް އާދިލް ސިރީ ނާކިރީ ސުންދުރަ މަހާރަދުން (1691-1692)

އުތީމު ދަރިކޮޅަށްފަހު ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަންކުރެއްވީ އިސްދޫ ދަރިކޮޅުންނެވެ. އުތީމު ދަރިކޮޅަށްފަހު އިސްދޫ ދަރިކޮޅަށް ރަސްކަން ލިބުމާ ދޭތެރޭގައި އުތީމު ދަރިކޮޅަށް ނިސްބަތްވެވަޑައި ނުގަންނަވާ އިތުރު ދެ ބޭފުޅަކު ރަސްކަން ކުރެއްވިއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް މި ދެ ބޭފުޅުންގެ ރަސްކަމުގެ މުއްދަތު އުތީމު ދަރިކޮޅުގެ ރަސްކަމުގެ ތެރޭގައި ބައެއް ތާރީޚު ޢިލްމުވެރިން ހިމަނުއްވާފައިވެއެވެ. މި ދެ ރަސްކަލުންނަކީ:-

9. އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީނުލް ޣަމަވީ (އެއްވަނަ) ސިރީ ހިކާޅި މިދާދީއްތަ މަހާރަދުން (1692-1692)

10. އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު އިބްނު އަލްޙާއްޖަ ޢަލީތުއްކަލާ ސިރީ ކުލަރަންމަނި މަހާރަދުން (1692-1701) އެވެ. މި ރަދުން މަޝްހޫރުވެވަޑައިގެންފައި ވަނީ ”ދެއްވަދޫ ރަސްގެފާނު“ގެ ނަންފުޅުންނެވެ.

އުތީމު ދަރިކޮޅަށްފަހު ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަންކުރެއްވީ އިސްދޫ ދަރިކޮޅުންނެވެ. އުތީމު ދަރިކޮޅަށްފަހު އިސްދޫ ދަރިކޮޅަށް ރަސްކަން ލިބުމާ ދޭތެރޭގައި އިތުރު ދެ ބޭފުޅަކު ރަސްކަން ކުރެއްވިއެވެ. އެއީ އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީނުލް ޣަމަވީ އާއި އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު އިބްނު އަލްޙާއްޖަ ޢަލީތުއްކަލާ ނުވަތަ ދެއްވަދޫ ރަސްގެފާނެވެ.